Một ngày bình thường, tôi gặp mặt mấy người bạn thân quen tán phét những chuyện trên trời dưới bể. Vẫn là những câu chuyện nhỏ liên quan đến công việc, cuộc sống, tình yêu, gia đình…, nhưng không hiểu sao bỗng dưng hôm nay tôi muốn lưu lại những điểm nét về công việc của mình. Ngẫm lại mới thấy từ trước tới giờ không ít người đặt cho tôi câu hỏi: “Em có định hướng về sau sẽ theo NGO ko?”, “Tại sao lại thích NGO đến thế”, “NGO có gì hay ho mà thấy vẫn đeo bám giữ vậy?”… Chưa có dịp nào bộc lộ những suy nghĩ và trải nghiệm từ khi đi làm trong nghề này của bản thân nên hôm nay phải viết ngay vào đây để mà nhớ.

Các NGOs có cơ cấu tổ chức như thế nào vậy?

Nói về cơ cấu tổ chức thì NGO cũng giống như bất kỳ 1 cơ quan/đoàn thể/công ty/tổ chức thông thường là bao gồm các bộ phận cần có: – Admin | – Finance | – Communications | – HR.

Duy chỉ có riêng bộ phận “Programme” (Chương trình) – bộ phận sống còn của NGOs – chính là nét đặc trưng của NGOs so với các thể loại khác. Và tớ đang làm cho bộ phận “Programme”.

Programme thì có thể về nhiều lĩnh vực rất đa dạng như education programme, livelihoods programme, governance programme, advocacy & communications programme,… Tất cả các programme này đều liên quan tới tầm nhìn và những vấn đề trọng tâm mà tổ chức theo đuổi, nhằm góp phần đạt được tầm nhìn và những mục tiêu chiến lược chung của cả tổ chức.

Vậy bộ phận “Programme” này làm những công việc gì vậy?

Bộ phận này thực chất là thực hiện các “Projects” liên quan đến lĩnh vực mà chương trình đó theo đuổi (có thể là education, environment,  transparency, governance, etc.) sao cho có thể góp phần thay đổi được những vấn đề đang nổi cộm trong lĩnh vực đó tại thời điểm hiện tại và góp phần đạt được mục tiêu chiến lược của lĩnh vực đó trong tương lai xa hơn chút xíu.

Mỗi một thời điểm, bộ phận này có thể có 1 hay nhiều project cùng một lúc là tùy vào nguồn lực cũng như định hướng của chương trình đó. Và nhân lực dành cho bộ phận chương trình này bao giờ cũng gồm cả 1 team gồm các vị trí: coordinator, officer, assistant (and intern, if any). Tùy quy mô của chươn g trình mà số lượng các vị trí trong team có thể nhiều hay ít. Và hiện giờ tớ đang làm ở vị trí assistant.

Nói nôm na tản mạn vài thứ chung chung như vậy để một người bình thường đọc bài tôi viết có thể hiểu được những điểm chung nhất về công việc tôi đang làm. Giờ  tôi sẽ tản mản những thứ cụ thể hơn về nó.

Làm NGOs là bạn phải đi công tác xa

Vì sao lại phải đi công tác xa ư? Đơn giản vì các NGOs thường làm các dự án phát triển xã hội ở những địa phương có hoàn cảnh khó khăn (có thể là vùng sâu vùng xa, miền núi, nghèo,…), chứ ko phải ở giữa lòng thủ đô Hà Nội hay Sài Gòn hay Huế hay Đà Nẵng. Muốn làm dự án ở những vùng địa phương đó thì buộc chúng ta phải đi đến đó. Đi để biết người dân ở đó thế nào, người hưởng lợi của chúng ta sống ra sao, chính quyền địa phương ở đó thế nào, địa hình kinh tế ra sao,… Rồi chúng ta mới có thể đưa ra những cách giải quyết phù hợp với địa phương nhằm mang lại những giá trị mục tiêu mà ý tưởng dự án mong muốn mang lại cho đối tượng hưởng lợi, cho xã hội. Rồi khi thực hiện những cách giải quyết đó, chúng ta phải tổ chức hoạt động ở địa phương, chứ ko thể ngồi chễm trệ ở Hà Nội mà ba hoa này nọ rằng địa phương phải thế này thế kia được. Điều đó đồng nghĩa với việc chúng ta phải đi xuống địa phương thường xuyên theo tiến trình thực thi dự án. Và thế là những chuyến công tác xa với ba lô luôn là người bạn đồng hành của dân NGOs.

Nếu như bạn bước vào NGOs khi bạn còn trẻ tuổi thì những thứ đó sẽ cực kỳ hấp dẫn đối với bạn. Đơn giản vì lẽ tuổi trẻ luôn mong muốn được trải nghiệm những điều tươi mới, đặt chân đến những nơi chốn mới lạ, gặp những con người mới…bất chấp những nơi đó có điều kiện khó khăn vất vả tới mức nào.

Bạn thử tưởng tượng một cô sinh viên mới ra trường, đi du lịch đến những nơi xa xôi luôn là niềm mơ ước bởi túi tiền sinh viên có bao giờ là đầy là đủ, bước vào nơi làm việc đầu tiên với biết bao điều bỡ ngỡ, đùng một cái được đi Lào Cai – cách xa Hà Nội 300km. Chuyến đi xa mà lại là đi “công tác” đầu tiên, cô được đi tàu chất lượng cao hơn bình thường, giường nằm điều hòa, có nước uống có đồ ăn, xung quanh toàn khách du lịch người nước ngoài, đến ga tàu có xe taxi đưa đón đến khách sạn, phòng khách sạn không phải là quá sang nhưng cũng khá hơn nhiều so với những nhà nghỉ trong các chuyến đi du lịch cùng bạn bè trong thời sinh viên của cô. Rồi cô được đi gặp đối tác ở tỉnh, ở các cơ quan đầu ngành của tỉnh, đi tham gia lớp tập huấn cho các cán bộ đầu ngành về cách thức làm thế nào để tập huấn cho bà con dân tộc – để cuối cùng cô cũng được xếp vào một trong mấy “cán bộ nguồn” của lớp học bởi cô tham gia cũng nhiệt tình ko kém. Rồi cô lại được đi cùng đoàn tư vấn xuống các xã dự án để phỏng vấn bà con, phòng vấn cán bộ xã, cán bộ huyện, để rồi đi về đoàn tư vấn sẽ đưa ra những chiến lược phát triển hoạt động cho hợp lý. Rồi cô lại được đi tham gia buổi họp thành lập nhóm sở thích của một xã dự án tại nhà anh trưởng thôn, để rồi từ đó cô mới biết đi họp ở thôn bản người dân tộc đồng nghĩa với việc cả nhà họ sẽ đi họp, đồng nghĩa với việc nhà nhà sẽ không đi làm nương làm rẫy mà cả thôn sẽ chuẩn bị cơm nước đầy đủ, rồi ngồi họp phát biểu được vài câu là sẽ bày bàn bày ghế bày thức ăn bày rượu và cả thôn cả bản cùng ăn uống vui vẻ. Ăn uống xong xuôi đứng dậy là cùng nhau rửa dọn rồi chia phần mang về. Từ đó cô mới biết hóa ra họp ở thôn bản là thế đó…

Rồi còn vô vàn thứ không chỉ thuộc về công việc mà cô sẽ chẳng bao giờ được biết tới nếu như chỉ ngồi ru rú quanh văn phòng tại cái đất Hà Nội đất chật người đông kia, như: cái đất Trung Quốc chỉ cách mình có 1 con sông. Đứng bờ bên này, ai mà có sức khỏe ném đá mạnh tay là tới. Hàng Trung Quốc hàng ngày vẫn chạy ồ ồ sang bên này qua cửa khẩu vào giờ buổi sáng sớm hoặc giờ chập chập tối.  Rồi nhìn hai bên bờ sông mà có thể biết đời sống người dân ở cái đất Việt Nam và đất Trung Quốc nó khác nhau như thế nào. Nếu như bên kia Trung Quốc là trập trùng những đồi chuối đồi dứa bạt ngàn xanh tốt đẹp mắt thì bên này Lào Cai là những khoảng đất trống đang bị khai phá quặng khoáng sản lanh tanh bành, những đoạn hồ bị ô nhiễm do chất thải từ mấy nhà máy khai thác khoáng sản kia thải ra, là những đồi ngô ruộng lúa lác đác, có xanh nhưng cũng chỉ vừa tầm chứ ko được như bên kia sống. Nhìn thấy thế mới biết nước mình thua kém những nước bạn như thế nào, chỉ cách 1 con sông mà mọi thứ đã hoàn toàn khác.

Đó, bạn thử tưởng tượng nếu như bạn là cô sinh viên mới ra trường đó và được trải qua những chuyến đi xa như vậy thì bạn có thấy thích thú không? Tôi nghĩ đa phần câu trả lời sẽ là có.

Nhưng tôi cũng muốn nhắc tới một viễn cảnh thưởng thấy ở NGOs. Nếu như bạn đã qua thời kỳ của một sinh viên mới ra trường, bước vào thời kỳ mà nếu là một cô gái bình thường thì sẽ chuẩn bị yên bề gia thất – thì có lẽ những chuyến công tác xa không hẳn là một điều tốt đối với bạn. Một cảnh thường thấy ở NGOs đó là một cô gái xinh xắn, giỏi giang, chăm chỉ làm việc, ai nhìn vào cũng thấy ngưỡng mộ, nhưng lại không có lấy một người yêu, không có lấy một tấm chồng, không có lấy một gia đình kế bên. Tại sao xinh xắn, giỏi giang vậy mà lại không có người yêu, không có chồng? Đơn giản vì lẽ những chuyến đi công tác xa cùng ba lô là người bạn đồng hành của cô hàng tháng. Có những lúc phải đi xuyên ngày nghỉ thứ bảy, chủ nhật là chuyện thường tình. Và vô tình những thời gian đáng lẽ ra như một cô gái làm ở ngân hàng hay doanh nghiệp bình thường sẽ dành cho bạn bè, người yêu, gia đình, thì cô gái làm ở NGOs lại dành cho bà con địa phương, đối tác địa phương. Thời gian người ta đi chơi đi hẹn hò với bạn thì mình lại đi công tác xa, vậy thử hỏi cơ hội để cô gái có thể hẹn hò với một anh chàng cô thích ở đâu? Chưa kể một chàng trai nhìn thấy một cô gái suốt ngày đi xa như vậy, mà trong lòng chàng chỉ mong có một cô bạn gái, một người vợ hiền lành, đảm đang, biết chăm sóc chồng con gia đình, sau một ngày làm việc trở về nhà là cảnh vợ nấu cơm bếp núc, dọn dẹp nhà cửa,…, vậy thì liệu chàng trai có thích cô gái ấy được không? Có thể cô gái đủ xinh xắn, đáng yêu, đảm đang, giỏi giang để chàng có thể thích, có thể yêu, nhưng để lấy làm vợ thì có bao nhiêu chàng trai sẽ đủ can đảm để lấy cô, thông cảm và chia sẻ cuộc sống với cô? Câu trả lời vẫn sẽ là có một số ít, nhưng số ít này thường chỉ thuộc 2 trường hợp: 1 là chàng trai đó người nước ngoài, 2 là chàng trai đó cũng làm trong NGOs. Nhưng thử hỏi bao nhiêu cô gái Việt Nam có thể yêu và lấy một chàng trai người nước ngoài? Trong các NGOs, bao nhiêu % nhân viên là nam? Nói thực là % nam của các NGOs cực ít, chỉ khoảng trên dưới 20 %, chưa kể tôi thấy hầu như đàn ông con trai vào làm NGOs hầu như đã có vợ con (tôi cũng ko giải thích được tại sao lại thế).

Đó, bạn thử tưởng tượng nếu bạn lúc nào cũng đi công tác xa và sống trong một hoàn cảnh như vậy thì mặt trái của nó sẽ là gì? Tôi nghĩ đa phần các bạn đều có câu trả lời – và đó chính là cảnh tôi thường thấy ở các cô gái làm NGOs.

Làm NGOs là bạn phải có khả năng chịu khó, chịu khổ

Có bạn sẽ phản biện là làm gì mà chẳng phải chịu khó, chịu khổ, chẳng có công việc nào lại không phải chịu khó chiụ khổ cả, chỉ là việc nào khổ nhiều hay ít hơn thôi. Nhưng tôi phải khẳng định là nếu bạn không có khả năng chịu khó, chịu khổ thì bạn sẽ không thể tồn tại và theo đuổi sự nghiệp NGOs một cách lâu dài. Đúng là làm việc gì cũng có những cái khó, cái khổ riêng và người làm việc đó phải chịu đựng theo cách đặc thù của mình. Nhưng có những việc các bạn chẳng cần chịu khó chịu khổ vẫn có thể tồn tại và duy trì cuộc sống với nó. Một nhân viên ngân hàng làm 1 ngày 8 tiếng với đủ thứ giấy tờ chứng từ tiền nong cũng khó cũng khổ lắm chứ, một nhân viên bán hàng một ngày tiếp xúc với cả chục cả trăm người mà tốn hàng tá nước bọt và kilocalo cũng khó cũng khổ lắm chứ, một nhân viên marketing của một công ty tư nhân một ngày phải đối diện với bao nhiêu thách thức áp lực để đưa ra những phương án, chiến lược marketing hợp lý trong thời điểm kinh tế khó khăn nhất cũng khó cũng khổ lắm chứ… Còn NGOs thì sao? Liệu có bao nhiêu người có khả năng chịu được việc phải liên tục đi tới những vùng miền núi xa xôi heo hút – nơi có bà con dân tộc thiểu số sinh sống? Có bao nhiêu người có khả năng chịu được cảnh mùa đông rét mướt, trời mưa tầm, đường đất trơn trượt, xe bon bon chạy bên đường đèo núi mà chỉ lo đất núi có thể sạt lở bất cứ lúc nào? Có bao nhiêu người có khả năng chịu được cảnh xe bị tắc giữa đường đèo núi vì trời mưa to, mưa đá, rồi đường đèo đang làm dở, đất sạt lở choáng cả chiều rộng của đường, chỉ có vài xe máy/xe đạp của người dân có thể dắt bộ qua gồ đất bên vệ đường, còn xe 7 chỗ 2 cầu như của chúng tôi cũng chịu trận. Đứng khựng hồi lâu, lúc này trời đã tối sầm, mưa vẫn râm ran, người trên xe chỉ biết ngồi chờ và gọi điện cầu cứu tới những người có “máu mặt” ở địa phương để hy vọng có thể kêu được xe ủi nào đó đến ủi giúp chỗ đất sạt trên đường sang một bên để thông đường. Rồi cám cảnh tình cờ 1 xe 7 chỗ 2 cầu tương tự đi đến ngay phía sau. Hai bác tài sau một lúc xuống xe nói chuỵên với nhau bèn quyết định hỗ trợ lẫn nhau bằng cách xe sau móc xích dây thừng vào đuôi xe chúng tôi để kéo ra khỏi đống bùn đất phía trước. Ngồi trên xe với

(còn tiếp…)